text:
# A RICH Multiplicity Veto for the HERA-B Experiment

## 1 Introduction

### 1.1 The HERA   B Experiment

The HERA   B experiment at the electron-proton collider HERA at DESY in Hamburg, Germany, is a fixed-target spectrometer with large angular acceptance. HERA   B has been designed to study neutral $`\mathrm{B}`$ mesons produced in proton-nucleus interactions. HERA   B’s current physics program aims at the measurement of the production of $`\mathrm{c}\overline{\mathrm{c}}`$ and $`\mathrm{b}\overline{\mathrm{b}}`$ bound states in different target materials. The HERA   B target consists of eight wires in the halo of the HERA proton beam. The wires can be independently moved transverse to the beam to adjust the average number of proton-nucleus interactions per bunch crossing.

The HERA   B detector is shown in Fig. 1. It consists of tracking devices and devices used for particle identification. The tracking devices comprise a vertex detector of double-sided silicon micro-strip detectors, and an inner and outer tracking system using micro-strip gaseous chambers with gas electron multiplier foils (GEM-MSGCs) in the inner acceptance region ($`10100\mathrm{mrad}`$ from the proton beam direction) and honey-comb drift chambers in the outer acceptance region ($`100220\mathrm{mrad}`$). Particle identification is performed in the electromagnetic calorimeter (ECAL), the ring-imaging Čerenkov counter (RICH)  and the muon detector built of multi-wire proportional chambers.

To achieve the large suppression of background events needed for $`\mathrm{c}\overline{\mathrm{c}}`$ and $`\mathrm{b}\overline{\mathrm{b}}`$ production measurements, a highly selective multi-level trigger system is used. The first level trigger (FLT), built from custom-made electronics, performs a track search in the tracking detectors behind the spectrometer magnet. It has to sustain interaction rates of up to $`20\mathrm{MHz}`$. Track candidates for the FLT are provided by pretriggers in the muon detector and the ECAL, based on hit coincidences in adjacent detector layers and hit clusters in the ECAL. The HERA   B detector and trigger are described in greater detail in  and references therein.

### 1.2 Motivation for a RICH Multiplicity Veto

Large hit multiplicities are mainly caused by a superposition of multiple interactions in a single bunch crossing of the HERA proton beam. The number of simultaneous interactions follows a Poisson distribution.

The FLT is based on a track search algorithm implemented in custom-made hardware which requires hits in four superlayers of the HERA   B tracking system. Large hit multiplicities lead to an increase of the number of possible hit combinations to form a track in the FLT. As a result, the FLT is sensitive to events with large hit multiplicities, see Fig. 2. Since the FLT is a modular message-driven system, the message load in its network increases with the hit multiplicity which may introduce dead-time in the system. Therefore a mechanism to protect the FLT from processing multi-interaction events is needed. At the same time, this mechanism should preserve a large efficiency for interesting physics signals, e.g. the decay $`\mathrm{J}/\psi \mathrm{}^+\mathrm{}^{}`$.

A suitable measure of the hit multiplicity in the HERA   B detector is the number of photons generated by charged particles in the RICH. A sketch of the HERA   B RICH detector can be found in Fig. 3 (a). As shown in Fig. 4 (a), the number of RICH photons is highly correlated with the number of hits in the tracking chambers used in the FLT. Even in the case when only a small part of the RICH detector is covered, the number of RICH photons in this part is highly correlated with the number of hits in the whole RICH, see Fig. 4 (b). Hence the veto functionality can already be established with partial coverage of the RICH.

The RICH detector is suited to host a multiplicity veto not only from the physics but also from the technological point of view. It has proven to be a very reliable, low-noise system. In addition, its interface to the HERA   B data acquisition system (DAQ), the front-end driver (FED), is easily accessible to install the necessary additional electronics.

### 1.3 Veto Strategy

The strategy of a multiplicity veto using the RICH detector is to provide a fast sum of the number of photons in part of the RICH and to generate a veto signal based on the comparison of this number of photons with an adjustable threshold. In order to stop the trigger chain even before the message-driven processing in the FLT, the veto signal has to be distributed to the pretriggers.

### 1.4 Design Concepts

The photon signals detected by the photomultipliers of the RICH detector are provided as digitized data at the FEDs. Therefore the summation of hits is performed by digital electronics. The logic of the veto system is implemented in large Complex Programmable Logic Devices (CPLD)  to allow for rapid development of the logic and to keep the design flexible. The CPLDs used in the design are well-suited for cascaded summation.

Since the RICH FEDs are distributed in 14 FED crates close to the HERA   B detector, the veto system has to be a distributed modular system. The current implementation of the RICH Multiplicity Veto covers two FED crates, see Fig. 3 (b).

The maximum allowed latency $`\tau _{\mathrm{max}}`$ of the system is given by the conditional requirement that the pretrigger systems have to be stopped before transfering data to the FLT. Latency measurements show that the maximum allowed latency is given by the muon pretrigger. The veto signal has to arrive at the muon pretrigger within $`\tau _{\mathrm{max}}=1067\mathrm{ns}`$ after the interaction at the HERA   B target.

The RICH Multiplicity Veto is a new hardware component to be integrated into an existing detector. Therefore care is taken not to introduce additional electronic noise into the detector front-end. The electronics boards that receive the data from the FEDs are plugged directly on the FED boards in order to keep signal paths short. In addition, the signal lines on all electronics boards are routed carefully.

The data inside the multiplicity veto has to be transmitted over approximately $`40\mathrm{m}`$ from the detector front-end to the electronics trailer which is situated outside the experimental area. Differential PECL logic is used for all flat cable connections to improve the noise immunity.

Various specialized test boards and internal test facilities are needed to allow for fast and controlled commissioning of the veto system.

## 2 The Electronics Boards

An overview of the RICH Multiplicity Veto system is shown in Fig. 5. The RICH FED is distributed over 14 FED crates with up to eight FED daughter cards processing data from 256 photomultiplier channels each. The data of eight FED daughter cards are transmitted to eight Base Sum Cards (BSC), where they are summed. The sums of the eight BSCs are transmitted to the FED Sum Card (FSC), which calculates the subtotal of the hits in a single RICH FED crate. This sum is transmitted via twisted-pair flat cables or an optical link to the Veto Board (VB), which is situated in the HERA   B electronics trailer. A modified I2C bus system is used for communication among the modules of the RICH Multiplicity Veto system.

The veto decision calculated from the sum of up to 14 FSC subtotals is distributed to the pretrigger via the Veto Distributor (VDIS) . A veto signal from the ECAL Energy Inhibit (EEI) board can be combined with the signal from the RICH Multiplicity Veto system. The EEI is a veto system complementary to the RICH Multiplicity Veto. It is based on the analog energy sum in the inner part of the ECAL.

In addition, the veto signal generated from a single FSC can be fed into the Fast Control System (FCS) mother card, which distributes triggers in the HERA   B experiment. In this “Fast Veto” mode, the veto system can be used as a low-bias interaction trigger.

For the data-taking period 2002/2003, 15 BSCs, 2 FSCs, and the VB have been installed in the HERA   B detector.

### 2.1 The Modified I2C Bus

A bus system for the RICH Multiplicity Veto has to address up to $`14\times 9`$ boards and to transmit signals over distances of more than $`40\mathrm{m}`$. The Fast Control System , the central bus system of the HERA   B experiment, cannot be extended to fulfill these requirements.

The I2C bus standard provides an easy and widely used protocol to implement the internal communication of the RICH Multiplicity Veto system. The original protocol is based on two bi-directional lines, one for data transmission and one for the transmission of clock signals. However, to use the I2C bus in the RICH Multiplicity Veto system, some modifications have been made to the protocol. The I2C bus controller used in the RICH Multiplicity Veto  is operated in a special long-distance mode with four uni-directional lines. This mode allows to use long-distance drivers (RS485) for the I2C lines. In order to ensure the correct position of the acknowledge signal after data transmission in the long-distance mode, a feedback loop has to be introduced to the data and clock lines, as shown in Fig. 6.

The I2C master controller is situated on the VB. It is controlled via VME commands, while the controllers on the BSCs and the FSCs are operated as I2C slaves. Finite state machines implemented in dedicated CPLDs on these boards are used to operate the I2C slave controllers.

The BSCs and the FSCs are entirely controlled via the I2C bus. The bus system is used to access the command, status, and reference registers of the CPLDs on the BSCs and FSCs boards in order to initialize and monitor these boards.

### 2.2 The Base Sum Card

The BSC is a six-layer electronics board which is plugged directly on an FED daughter card. Almost the complete logic of the board is implemented in two CPLDs. Each of the CPLDs processes signals from 128 of the 256 detector channels provided by the FED daughter card.

The summation logic of the CPLD is shown in Fig. 7. The 128 channels are further divided into four 32-bit blocks. For every 32-bit block, a “block-LUT adder” unit is implemented, see Fig. 8. Eight look-up tables are used to count the number of hits in four bits and transform them into a three-bit number. Each 32-bit block can be masked individually to account for problematic channels in the detector readout.

The subtotals of the four 32-bit blocks are summed by an additional adder unit, and the subtotal of the second CPLD is added, before the sum is transmitted to the FSC.

In order to assign the veto signal generated by the RICH Multiplicity Veto to a given event, the bunch crossing number (BX) of the current event is transmitted to the FSC together with the subtotal of the BSC. The BX is provided by the HERA   B FCS system and transmitted to the BSC via the backplane of the FED crate.

While for the internal logic of the BSC TTL is used, the logic level is transformed to differential PECL for data transmission. Due to a limitation of number of lines on the flat cable, the least significant bit (LSB) of the sum is discarded before the data transmission occurs.

### 2.3 The FED Sum Card

The FSC, situated in an FED crate together with up to eight BSCs, receives data from the BSCs via flat cables. The summation logic is depicted in Fig. 9. The subtotals of the BSCs are added. To check the synchronization of the BSCs, the BXs which are transmitted together with the subtotals are compared. In case of inconsistencies, an error code is generated. The result of the summation and the error code are transmitted to the VB.

The subtotal of the FSC is compared with an adjustable threshold, and a “Fast Veto” signal is generated if the subtotal is equal to or larger than the threshold. The Fast Veto signal can be fed into the FCS mother card via a Lemo cable to be used as an interaction trigger, sensitive to minimal activity in part of the RICH detector.

Since the data transmission from the FSC to the VB takes place in a harsh hadronic environment, the FSC foresees data transmission via optical links in addition to conventional twisted-pair flat cables. In-situ tests show that using flat cables for the data transmission in the HERA   B experimental area is feasible. Moreover, in flat cable data transmission, no additional time is needed to serialize the data for the optical transmission, thus the latency of the system is smaller compared to optical transmission. Therefore, transmission via flat cables has been chosen for the installation of the RICH Multiplicity Veto system.

### 2.4 The Veto Board

The VB is a 6U electronics board designed in VME standard. It is situated in the HERA   B electronics trailer. The subtotals of up to 14 FSCs arrive at the input connectors of the VB via flat cables. The VB is designed to consist of a main board and a mezzanine board, each processing the data from seven FSCs. In the current installation in HERA   B, only the main board is used.

The veto logic of the VB is shown in Fig. 10. The sums of seven FSCs and the final sum of the mezzanine board are written to input registers before they are transmitted to the veto unit. The veto unit calculates the final sum, and the veto signal is generated based on a comparison with two adjustable thresholds. Hence, four different veto modi can be chosen, as depicted in Fig. 11. The veto signal from the EEI can combined with the internal veto signal by a logical OR.

The veto can also be generated from a different source: the logical OR of the Fast Veto signals for the FSCs, also combined with the EEI veto, can be used instead of the final sum.

The VME interface of the VB is used to control the entire RICH Multiplicity Veto system, including the I2C bus master controller and all registers of the CPLDs of the VB and – via the I2C bus – of the CPLDs of the BSCs and the FSCs.

The VB monitors the error codes generated by the FSCs due to BX synchronization errors of the BSCs. In addition, the BX synchronization of the FSCs themselves and the number of vetos generated in the last 256 BX, both on the VB and on the EEI, are monitored. This information is available in the status registers of a specialized monitoring CPLD which can be read out via VME.

To transmit the veto decision and the veto rate to the HERA   B data stream, the VB provides an interface to the Second Level Buffer (SLB), HERA   B’s event buffer made of a network of specialized digital signal processors. On the VB, a modified FED buffer is implemented. It contains the veto decision and the current veto mode, tagged with the FLT BX number, which is provided by the HERA   B FCS via the FCS backplane. If the FCS issues a trigger, the content of the FED buffer is transmitted to the SLB and saved in the data stream. Due to this feature, the efficiency of the RICH Multiplicity Veto system can be determined easily, cf. Section 3.2.

Since the internal monitoring provides the number of vetos only for the last 256 BX, i.e. on a statistical basis, a better monitoring mechanism is needed to control the number of events rejected by the RICH Multiplicity Veto system. Thus the veto signal is transmitted to a VME scaler which counts the number of vetos in an adjustable time interval. The scaler is read out via VME, and the measured veto rate is written to the data stream.

## 3 Commissioning

The commissioning of the RICH Multiplicity Veto system comprises detailed tests of the hardware functionality in the laboratory and measurements of the latency of part of the system and the whole system. Furthermore, the efficiency of the system is determined, and the influence on the HERA   B trigger chain and DAQ and on physics signals is studied.

### 3.1 Laboratory Tests

#### 3.1.1 Bit Error Measurements

The laboratory tests are based on a complex test setup using specialized test boards to generate the input and analyze the output of the individual boards so that the bit error level can be determined.

The BSC is tested with a specialized board that emulates the timing and data of the HERA   B FED and the FCS, the Pretrigger FED Simulator (PFEDS). This board allows to generate defined test input for the BSC. The test input is designed such that every channel is tested individually, i.e. without bits being set in neighboring channels, hence hardware defects can be located on the BSC. The output of the BSC is written to a FIFO on the Base Sum Test Card (BSTC) where it can be read out via VME and compared with the input.

In the next step, the veto chain is extended by the FSC. With a special adapter, the BSTC can also be used to test the output of the FSC. As for the BSC, every input channel is tested individually. By adding more BSCs, the BX comparison and the summation on the FSC are tested. The Fast Veto signal is tested by programming a threshold on the FSC via the I2C bus and monitoring if the signal is generated correctly and assigned to the correct BX.

For tests of the VB, the Veto Board Test Card (VBTC) has been designed. The VBTC uses PFEDS data as an input and emulates the output of two FSCs, including the FSC subtotals, the Fast Veto signals, the BXs and the FSC error codes. The timing of these signals can be shifted to emulate errors in the chain of the veto system. An EEI emulator generates signals to test the insertion of the EEI veto in the veto decision of the VB. For all four veto modi, a test of the correct generation of veto signals has been performed. The data transmission to the SLBs is tested with an SLB module, and the signal that triggers the data transmission to the SLB is generated by the HERA   B FCS system. In Fig. 12, a test setup for the entire chain of the RICH multiplicity veto system is shown.

The results of the laboratory tests are summarized in Table 1. During the tests, no bit errors could be detected, therefore the error limits quoted in the table are given only by the test statistics.

#### 3.1.2 Latency Measurements

The system latency has been measured for each board individually. The single board latency is defined as the time interval between the rising edge of the input signal of the board and the rising edge of the output signal.

The latency of the whole RICH Multiplicity Veto chain includes the time of flight from the target to the RICH detector, the latency of the FED system and additional latency introduced by the cable lengths.

The result of the latency measurement is summarized in Table 2. The total latency

$$\tau =(980\pm 2)\mathrm{ns}$$

is well below the maximum allowed value of $`\tau _{\mathrm{max}}=1067\mathrm{ns}`$.

### 3.2 Efficiency Measurement

The interface of the VB to the HERA   B data stream allows for an efficiency measurement of the RICH Multiplicity Veto system . The system can be operated in “spy mode”, i.e. the veto signal is not used to stop the pretriggers but the veto decision is saved in the data stream.

The efficiency of the RICH Multiplicity Veto system is determined by comparing the veto decision made by the hardware with a simulation of the RICH Multiplicity Veto logic based on the recorded data. In the simulation, hits are counted from the recorded data in the area of the RICH detector covered by the RICH Multiplicity Veto system. After discarding the LSB of the subtotal for every installed BSC the total hit sum is compared with the upper and lower veto thresholds used in the data-taking. This simulated veto decision is compared to the actual decision of the RICH Multiplicity Veto hardware. The efficiency $`\epsilon `$ is defined as the fraction of correct veto decisions.

The efficiency measurement is based on a sample of 7.5 million events taken with a minimum bias trigger. Different veto thresholds and veto modi have been used during the data-taking. As an example, in Fig. 13, the hit distribution in the area covered by the RICH Multiplicity Veto system is shown for accepted events of a run in which the veto accepted events inside a window of 30–300 hits.

The measurement shows that in very rare cases a wrong veto decision is taken, but only if the number of hits is close to the threshold. The efficiency averaged over all thresholds and modi is

$$\epsilon =(99.9991\pm 0.0001)\%.$$

### 3.3 Influence on Trigger and DAQ

To test the influence of using the RICH Multiplicity Veto in the data-taking, data is taken with the system actively rejecting events. Some important parameters that determine the trigger and DAQ timing are measured as functions of the upper veto threshold. As an example, the FLT input and output rates are shown in Fig. 14.

The overall result is that all measured timing parameters are improved. This includes smaller FLT input and output rates, a smaller dead-time of the FCS, smaller event size and reconstruction time and hence a larger physics data rate to tape, cf. Table 3. These measurements show that using the RICH Multiplicity Veto protects the trigger chain and the DAQ from high-multiplicity events. Note however that the improvement values given in Table 3 are only valid for a fixed set of trigger and DAQ settings, which are subject to permanent optimization.

### 3.4 Influence on Physics

Using data taken during the HERA   B commissioning phase from August to October 2002, the influence of the RICH Multiplicity Veto on physics signals in the HERA   B detector is studied. The data sample includes approximately 3,500 candidates for the decay $`\mathrm{J}/\psi \mu ^+\mu ^{}`$. The RICH Multiplicity Veto system has been inactive during the data-taking, and cuts on the veto threshold are applied in the offline analysis. At a “generic” upper threshold of 300 hits in the area covered by the RICH Multiplicity Veto system – corresponding to approximately 2,500 hits in the entire RICH – the survival of $`\mathrm{J}/\psi `$ mesons and a possible bias on the $`\mathrm{J}/\psi `$ kinematics are studied.

Fitting the di-muon invariant mass spectrum for events with less than a given number of hits and for all events, the survival fraction of $`\mathrm{J}/\psi `$ mesons is determined as a function of the RICH veto threshold, see Fig. 15. For an upper threshold of 300 hits, the survival fraction is in the range of 97–100%.

The $`\mathrm{J}/\psi `$ kinematics can be described by two independent parameters. In this analysis, the rapidity $`y`$ and the transverse momentum $`p_\mathrm{T}`$ are chosen. The di-muon invariant mass spectrum is fitted in bins of $`y`$ and $`p_\mathrm{T}`$, and the result using only events with less than 300 hits is compared with the result using all events. The distributions are not corrected for detector acceptance and efficiency. Fig. 16 shows the resulting rapidity and transverse momentum distributions. Within errors, no significant bias on the $`\mathrm{J}/\psi `$ kinematics is observed.

The influence of the RICH Multiplicity Veto on the centrality of the proton-nucleus collision in accepted events is studied using a Monte Carlo simulation of 50,000 events each for Carbon and Tungsten targets. The simulation includes the process $`\mathrm{J}/\psi \mu ^+\mu ^{}`$ mixed with Poisson-distributed inelastic background with a mean value of one interaction. In Fig. 17, the number of expected hits in the area of the RICH covered by the RICH Multiplicity Veto is shown as a function of the impact parameter of the proton-nucleus collision. Only a small fraction of the events is rejected (Carbon: $`<1`$%, Tungsten: $`4`$%), and the simulation shows no significant centrality bias.

## 4 Conclusions

Within only 1.5 years, a programmable modular veto system for the HERA   B RICH has been designed, built and successfully commissioned. The system provides a fast sum of the number of photons seen in the RICH which is used to reject events with large multiplicities. The system shows very low bit error rates and an efficiency close to 100%. While the trigger and DAQ timing is improved using the RICH Multiplicity Veto system, more than 97% of the $`\mathrm{J}/\psi `$ events survive the veto decision, and no significant bias on the $`\mathrm{J}/\psi `$ kinematics is observed.

The RICH Multiplicity Veto system is used routinely in the data-taking of the HERA   B experiment.


format: text

text:
# 1 General idea

## 1 General idea

The radiative instability of scalar masses is the key point of the gauge hierarchy problem. In the effective 4D field theory, the scalar masses are quadratically sensitive to the ultraviolet cutoff. The only known exceptions to this rule are Goldstone bosons. This fact is hard to reconcile with the observed smallness of the weak scale, relative to the Planck mass $`M_p\mathrm{\hspace{0.17em}10}^{19}`$GeV. So far supersymmetry is the only known symmetry that renders masses of elementary scalars radiatively stable. The scalar masses are controlled by supersymmetry breaking scale. Given the fact that we do not understand the origin of this scale, supersymmetry per se does not really explain the origin of the weak scale but rather makes the gauge hierarchy technically natural.

In view of the above, it is crucial to explore other possible mechanisms of scalar mass stabilization. In the present paper we suggest an alternative mechanism that can guarantee zero or very small scalar masses (and VEVs) without invoking supersymmetry or any other non-gravitationaly-coupled new physics at low energies.

In our scenario, a small scalar mass is selected with probability one during the cosmological evolution. This selection works as follows. We construct a simple framework in which scalar masses (and VEVs) undergo discrete variations due to nucleation of closed domain wall bubbles (branes) during inflation. Values of the scalar mass on different sides of the wall differ by a finite step. The bubbles expand exponentially fast and create domains of a new vacuum with a new value of the scalar mass. New bubbles are created within the old, and the scalar mass changes further. Since inflation is known to be eternal , the process of wall nucleation continues forever, populating the Universe with exponentially large domains having different values of the scalar mass. However, not all the values of the scalar mass (VEV) are equally probable. In our model, in the absence of gravitational back-reaction, the probability is sharply peaked around zero, because the step $`\mathrm{\Delta }\varphi `$ decreases towards small values of the VEV $`\varphi `$ faster than $`\varphi `$ itself. That is,

$$\mathrm{\Delta }\varphi /\varphi \varphi ^n,$$
(1)
where $`n>0`$ is some power. As a result, the density of states diverges for small VEV (mass) of $`\varphi `$.

Thus, in the first approximation, the probability distribution for $`\varphi `$ has an infinitely sharp peak at $`\varphi =\mathrm{\hspace{0.17em}0}`$. We will show, however, that infrared effects, such as the Gibbons-Hawking temperature and quantum fluctuation of $`\varphi `$ during inflation, can shift the most probable value of the scalar mass (and VEV) away from zero to a small value and round off the maximum of the peak.

## 2 Cosmic attractors

To introduce our mechanism, we use a simple toy model. The main ingredients are: (1) a scalar field $`\varphi `$; (2) domain walls (branes) charged under an antisymmetric three-form field $`A_{\alpha \beta \gamma }`$, with the field-strength $`F_{\alpha \beta \gamma \delta }=Fϵ_{\alpha \beta \gamma \delta }`$. These objects are engaged in the following interrelation. The branes are sources for the three-form field. The value of the brane charge is determined by the VEV of $`\varphi `$. The VEV of $`\varphi `$ is in turn determined by the three-form field strength $`F`$.

These couplings result in the following dynamics. Nucleation of a closed brane changes the value of $`F`$. The step of change (the brane charge) is determined by $`\varphi `$. We construct the model so that an increase in $`F`$ decreases $`\varphi `$, which in turn decreases the charge of new branes that can be nucleated. Decrease of the brane charge diminishes the minimal step of change in $`F`$. As a result, the subsequent decrease of $`\varphi `$ requires more steps, and their number diverges towards small values of $`\varphi `$.

Let us discuss this dynamics in more detail. The action of a free three-form field in 4D can be written as

$$_{3+1}F^2.$$
(2)
It is invariant under gauge transformations

$$A_{\alpha \beta \gamma }A_{\alpha \beta \gamma }+_{[\alpha }B_{\beta \gamma ]},$$
(3)
where $`B`$ is a two-form. Due to this gauge freedom, $`F`$ contains no propagating degrees of freedom. The solution to the equations of motion is an arbitrary constant value of the field strength,

$$F=\mathrm{constant}.$$
(4)
The situation changes in the presence of 2-branes, or domain walls, which may act as sources for $`A`$, due to the following coupling

$$q_{2+1}A,$$
(5)
where the integral is taken over the $`2+1`$-dimensional world-volume and $`q`$ is the brane charge. The role of such branes can be played by the field-theoretic solitonic domain walls  (see Appendix A), or by fundamental branes of some sort. Their precise origin is unimportant for the present discussion. The change of $`F`$ across the wall is given by

$$\mathrm{\Delta }F=q$$
(6)
Thus, $`F`$ can undergo discrete variations due to nucleation of closed branes .

This mechanism can be used to induce spatial variations of the field $`\varphi `$, by coupling it to the $`F`$-form. We do not require that the Lagrangian contains any small scale (such as the supersymmetry breaking scale). We allow the (renormalized) potential of $`\varphi `$ to be the most general function, including all possible interactions with the 4-form field $`F`$,

$$V(\varphi )=(m^2+\frac{F^2}{M_p^2}+\mathrm{})|\varphi |^2+(\mathrm{\hspace{0.17em}1}+\frac{F^2}{M_p^4}+..)|\varphi |^4+\mathrm{}$$
(7)
The dimensionless coefficients are not shown explicitly and are assumed to be of order one. The couplings linear in $`F`$ are suppressed by parity symmetry. The couplings in (7) effectively convert the mass and the VEV of $`\varphi `$ into functions of the 4-form field strength, e.g.,

$$\varphi ^2(m^2F^2/M_p^2)$$
(8)
We shall assume that the $`F`$-independent part of the mass $`m^2`$ takes its natural value, $`m^2M_P^2`$. For definiteness, we shall assume the sign of this contribution to be negative and the sign of the $`F`$-dependent contribution to be positive. Then, the $`F`$-dependent contribution will lead to a partiall cancellation of the effective mass. This mass will take different values in different parts of the Universe, due to nucleation of branes charged under $`F`$.

To ensure that the brane charge $`q`$ is suppressed at small values of $`\varphi `$, we require that the system is invariant under a $`Z_{2N}`$ symmetry, which acts on $`\varphi `$ as

$$\varphi \mathrm{e}^{i\frac{\pi }{N}}\varphi ,$$
(9)
and at the same time changes branes into anti-branes and vice versa (leaving the 3-form $`A`$ invariant).111Alternatively, we could require that $`AA`$, while branes are unaffected. In fact the system is invariant under both assignments, independently. The coupling of the 3-form to the branes (5) should then be replaced by

$$_{2+1}\frac{\varphi ^N}{M_p^{N2}}A.$$
(10)
Note that for a non-constant $`\varphi `$ the above coupling is not gauge-invariant, and extra non-local, terms have to be added to the action to restore the gauge invariance. A detailed discussion is given in Appendix A. These additional terms are particularly important for understanding of the radiation of $`A`$-waves from the branes that occurs if the background value of $`\varphi `$ changes in time (see Appendix B). We have shown in  that a non-local action of this type can arise from a local field theory in a two-dimensional toy model after integration over some massless fermions. It is not clear whether or not this mechanism can be extended to $`4D`$, and more generally, whether or not the required type of action can be obtained in effective field theory. We leave this question for future investigation.

In the context of brane nucleation, however, the additional terms in (10) are unimportant. In the regime of interest to us here (small $`\varphi `$), each act of brane-nucleation changes $`\varphi `$ by a very small amount, so $`\varphi `$ can be regarded as nearly constant, and additional terms are negligible.

The magnitude of the $`F`$-step between neighboring domains is set by $`\varphi `$,

$$\mathrm{\Delta }F\varphi ^N,$$
(11)
and so is the change of the VEV of $`\varphi `$,

$$\mathrm{\Delta }\varphi ^2\varphi ^N.$$
(12)
This is the key point of our mechanism. With every step that decreases the VEV of $`\varphi `$, we create a region in the Universe where the brane charges are smaller. This allows for finer and finer adjustment of the $`\varphi `$-VEV, accompanied by further decrease of the brane charges. Thus, the step size of the field $`F`$ (and therefore of $`\varphi `$) decreases and the “level density” grows towards smaller values of $`\varphi `$, and if the process is not for some reason terminated, the total number of levels diverges.

For instance, imagine that we start in a domain where $`F\mathrm{\hspace{0.17em}1}`$, and $`\varphi ^2=\xi <1`$ in Planck units. In these units, the value of the brane charge in that domain is

$$q_0=\xi ^{N/2}$$
(13)
For the sake of definiteness, let us assume that $`\xi 0.1`$ or so. After the first step of brane nucleation, the change in $`F`$ is

$$\mathrm{\Delta }F=q_0\xi ^{N/2}$$
(14)
and the VEV of $`\varphi `$ is partially cancelled to

$$\varphi ^2(\xi \xi ^{N/2})$$
(15)
Then it will take approximately $`n=\mathrm{\hspace{0.17em}1}/\xi ^{(N/2)1}`$ steps to cancel $`\varphi ^2`$ to $`\varphi ^2\xi ^2`$. At this point the brane charge becomes

$$q_{new}\xi ^N,$$
(16)
and now it will take $`n\mathrm{\hspace{0.17em}1}/\xi ^{N2}`$ steps to calcel $`\varphi `$ to

$$\varphi ^2\xi ^3,$$
(17)
and so on. In general, the number of steps required to cancel $`\varphi ^2`$ to an accuracy $`\xi ^k`$ is

$$(\mathrm{number}\mathrm{of}\mathrm{steps})\xi ^{Nk/2}.$$
(18)
All the allowed values of $`\varphi `$ near $`\varphi =0`$ have nearly identical vacuum energies, and the corresponding regions will therefore occupy equal fractions of the volume in the post-inflationary universe. The corresponding prior probability for $`\varphi `$ is then simply proportional to the density of states,

$`𝒫_{}(\varphi )d\varphi d\varphi /\varphi ^N.`$ (19)
Thus, regions with zero mass and VEV of $`\varphi `$ are maximally probable. This hierarchy attractor provides a dynamical mechanism for explaining a zero mass of an interacting scalar without need for supersymmetry.

We note that although the wall charge vanishes as $`\varphi 0`$, the wall tension remains large, $`\sigma M_p^3`$, and in the limit the walls become simply domain walls separating degenerate vacua. Nucleation of such walls is suppressed by a huge factor  $`\mathrm{exp}(\pi M_p^2/H^2)`$, where $`H`$ is the expansion rate during inflation. This, however, does not change our conclusions, since eternal inflation provides unlimited time for the distribution (19) to establish.

In order to use this ”attractor” mechanism for solving the gauge hierarchy problem, we have to overcome the fact that the attractor point is at exactly zero mass and VEV of $`\varphi `$. In the following section we will show that curvature corrections to the potential $`V(\varphi )`$ generally shift the attractor point away from zero to a small value of $`\varphi `$.

## 3 Small Higgs mass from quantum fluctuations

In the above analysis we have ignored the effects of the gravitational back reaction on the Higgs mass. One possible source of this back reaction is a non-minimal coupling to the curvature,

$$|\varphi |^2R.$$
(20)
This will create an additional contribution to the Higgs mass during inflation,

$$\mathrm{\Delta }m_{curvature}^2H^2.$$
(21)
Even in the absence of such coupling, $`\varphi `$ will get a thermal-type contribution to its mass due to de Sitter quantum fluctuations. This effect is analogous to that of a thermal bath at temperature $`T_{GH}H`$ (Gibbons-Hawking temperature ). In the domains where the Higgs VEV drops below $`H`$, the corresponding contribution to the Higgs mass is

$`\mathrm{\Delta }m_{GH}^2H^2.`$ (22)
(For $`\varphi H`$, the fields interacting with $`\varphi `$ get masses greater than $`T_{GH}`$ and do not contribute to the Higgs potential.)

To analyze the effect of these contributions on our attractor mechanism, we shall first consider a simplified picture, where the expansion rate $`H`$ remains nearly constant during inflation. (This situation is realized in some models of hybrid inflation .) Due to the mass corrections (21), (22), which we shall assume to be positive, the Higgs VEV during inflation will not be given by (8), but will rather be shifted to

$$\varphi _{inflationary}^2(m^2F^2/M_p^2\mathrm{\Delta }m^2),$$
(23)
where $`\mathrm{\Delta }m^2=\mathrm{\Delta }m_{curvature}^2+\mathrm{\Delta }m_{GH}^2H^2`$. Now, the discussion in the preceeding section indicates that $`\varphi `$ will be driven not to the point where its post-inflationary VEV (8) vanishes, but rather to the point where its inflationary VEV vanishes. That is, most of the space in the Universe will be occupied by domains where $`\varphi _{inflationary}^2\mathrm{\hspace{0.17em}0}`$.

Now, it should be noted that light scalar fields with masses $`m<H`$ are subject to large quantum fluctuations during inflation. Assuming the minimum of the potential is at $`\varphi =\varphi _0`$, the characteristic amplituce of the fluctuations $`\delta \varphi `$ is generally given by $`[V(\varphi _0+\delta \varphi )V(\varphi _0)]H^4`$ . In our case, if the mass of $`\varphi `$ is driven to zero, then $`V(\varphi )`$ is reduced to the quartic term in (7), and we have $`\delta \varphi H`$. This means that the field $`\varphi `$ can be driven to zero only with an accuracy $`𝒪(H)`$,

$$\varphi _{inflationary}^2(m^2F^2/M_p^2𝒪(H^2))H^2.$$
(24)
After the end of inflation, the gravitational ($`H^2`$) contribution to the mass vanishes, and the VEV is shifted to

$$\varphi _{today}^2(m^2F^2/M_p^2)H^2.$$
(25)
Thus, the post-inflationary Higgs mass will not be exactly zero, but will rather be comparable to the inflationary Hubble parameter. Because of the quantum fluctuations, the infinite peak in the probability distribution (19) will be smeared, and the distribution will be nearly flat, $`𝒫_{}(\varphi )\mathrm{const}`$, for $`|\varphi |<H`$. At larger values of $`\varphi `$, the probability suppression is at least as strong as in Eq. (19). It can be even stronger, due to the effect of differential expansion. Larger expectation values of $`\varphi `$ correspond to smaller values of $`F`$, resulting in a smaller vacuum energy (both because the potential (7) is more negative, and because the $`F`$-field energy density, $`\rho _FF^2`$, is smaller). As a result, the inflationary expansion rate is lower, which can lead to an exponential suppression at large $`\varphi `$ .

In order to solve the hierarchy problem, we require that the peak of the probability distribution is at $`\varphi 1`$ TeV. Then the Hubble expansion rate during inflation must be $`H1`$ TeV, and the corresponding vacuum energy density $`(10^{11}\mathrm{GeV})^4`$. This is a constraint that our mechanism imposes on the inflationary scenario.

We now discuss the dynamics of the model in some more detail. Quantum fluctuations of $`\varphi `$ occur on length and time scales $`\delta l\delta tH^1`$. Fluctuations at the locations of domain walls cause fluctuations of the wall charge $`q`$, which in turn cause variation of the $`F`$-form in the adjacent domains. This variation propagates in the form of waves (see Appendix B), from the walls to the interior of the domains. The wavelengths of these waves are stretched by the exponential expansion of the universe, and as a result, the form field will vary on an exponentially large scale in the domain interiors. Shorter waves, emitted near the end of inflation, have not travelled far away from the walls. The sizes of the domains are huge compared to the present horizon, and it will take an exponentially long time for the shorter waves to propagate well into domain interiors.

After the end of inflation, the Higgs mass takes its zero-temperature value, and the Higgs rolls away to its new minimum. At this point, the charge of the walls and the values of $`F`$-form in the adjacent regions change, but once again, this change propagates in the form of waves and is confined to the neighborhood of the walls. Moreover, the hierarchy is not destabilized even in regions affected by the change. The change of $`F`$ triggered by the wall is proportional to the final charge of the wall, which in attractor domains is set by today’s value of the Higgs field $`100`$ GeV. Thus, even after the new value of the field-strength is established, the change with respect to the inflationary value will be $`\mathrm{\Delta }F10^{17N}M_p^2`$. Already for $`N=2`$, the corresponding change in $`\varphi `$ is $`\mathrm{\Delta }\varphi 100`$ GeV, which does not upset the hierarchy. For $`N>2`$, the back reaction on $`\varphi `$ is negligible.

Let us finally discuss how the above scenario is modified in more generic models of inflation, in which the value of $`H`$ fluctuates during eternal inflation and then gradually decreases during a prolonged slow-roll period. To be specific, we shall assume that inflation is of the “new” type, with expansion rate $`H_{max}M_p`$ at the maximum of the potential and $`H_{min}`$ at the end of inflation. Another important parameter is the borderline value $`H_{}`$ between the regimes of eternal inflation and slow roll. In the course of eternal inflation, the bubble walls will be exposed to $`H`$ in the range $`H_{}<H<H_{max}`$. Since the bubble nucleation rate is so low, a typical geodesic will go through the whole range many times between successive nucleations. This suggests that the accuracy with which the attractor mechanism can drive $`\varphi _{inflationary}`$ to zero cannot exceed $`H_{max}`$. The slow roll period is relatively short and therefore affects only the immediate vicinity of the bubble walls. Thus, in order to solve the hierarchy problem, we have to require $`H_{max}1`$ TeV.

## 4 Conclusions

It is usually assumed that the solution to the hierarchy problem requires introduction of some new physics at low energies. In the present paper we have provided a counterexample to this statement. We have suggested a novel cosmological selection mechanism in which small scalar masses and VEVs become attractors during the cosmological evolution.

The key idea is that (1) the scalar mass is dynamically promoted to a stochastic variable that undergoes discrete jumps during eternal inflation; (2) the size of the minimal step is a continuous function of the ”jumping” scalar VEV $`\varphi `$. That is, the order parameter in question controls its own steps. As a result the probability distribution is sharply peaked around a small value, for which the step vanishes. We call such a value an ”attractor”. The post-inflationary value of the scalar mass is determined by the mismatch of masses during and after inflation, due to the Gibbons-Hawking temperature $`T_{GH}H`$, and by the magnitude of quantum fluctuations of $`\varphi `$, also $`H`$. Thus, the observed value of the Higgs mass in our scenario is determined not by ultraviolet physics, but rather by the maximal inflationary expansion rate $`H_{max}`$. Our scenario requires that $`H_{max}1`$ TeV. It is obvious that this constraint is not in any respect analogous to the conventional approaches invoking supersymmetry or some other new physics around TeV.

Our model involves non-local couplings of the form field $`F`$, and we have emphasized that it is not presently clear how this kind of coupling can be obtained in the low-energy effective theory. We note however that this coupling does not seem to have any of the pathologies usually associated with non-local interactions. Another unusual feature of our model is that it has solutions describing waves of the field $`F`$ propagating at the speed of light. This suggests the presence of massless degrees of freedom, which can potentially lead to testable predictions. These issues need further investigation.

Finally, let us note that the ”attractor” mechanism can be combined with the usual anthropic approach to solving the cosmological constant problem , if one is willing to introduced more three-form fields. The main technical problem in this approach has been to guarantee a sufficiently small step of vacuum energy variation. With our attractor mechanism this is trivially achieved, as it generates branes with tiny charges. Anthropic selection can also be used to explain the observed Higgs VEV in models of inflation with $`H_{max}1`$ TeV.

Acknowledgments

We would like to thank Gregory Gabadadze, Jaume Garriga, and Andrei Gruzinov for useful discussions. The work of G.D. is supported in part by a David and Lucile Packard Foundation Fellowship for Science and Engineering, by Alfred P. Sloan foundation fellowship and by NSF grant PHY-0070787. The work of A.V. is supported in part by the NSF.

## Appendix A Branes with charges suppressed by symmetries

In this Appendix we shall give a more detailed discussion of branes and domain walls with field-dependent three-form charges. Below Planck energies, such branes can be treated as fundamental objects, or be explicitly constructed as field theoretic solitonic domain walls, as it was suggested in . The dynamics of three-form fields in $`3+1`$ dimensions is in many respects analogous to the $`(1+1)`$-dimensional electrodynamics, with electrically charged particles playing the role of ”branes”. So we shall first review our mechanism in a simplified 2-dimensional example, and then generalize to $`(3+1)`$ dimensions. For simplicity, we shall work in Planck units, and will set all the mass scales equal to one.

The action describing a $`(1+1)`$-dimensional gauge field interacting with point-like charges can be written as

$$S_{1+1}=d^2xF^2+q𝑑x^\mu A_\mu ,$$
(26)
where $`F`$ is the field strength and $`x^\mu `$ is the coordinate of a point charge $`q`$. With $`q=`$constant, the above action is gauge invariant under $`A_\mu A_\mu +_\mu \omega `$. However, we would like to promote the charge $`q`$ to a function of a scalar field $`\varphi `$, that is, $`q=\varphi ^N`$. With this substitution, however, the action (26) is no longer gauge invariant. In order to restore the gauge symmetry, we shall modify it in the following way:

$$S_{1+1}=d^2xF^2+\varphi ^N𝑑x^\mu \mathrm{\Pi }_{\mu \nu }A^\nu ,$$
(27)
where $`\mathrm{\Pi }_{\mu \nu }=\eta _{\mu \nu }\frac{_\mu _\nu }{^2}`$ is the transverse projector. The modification is only significant for a varying $`\varphi `$. For a constant $`q=\varphi ^N`$, the actions (27) and (26) are equivalent.

The generalization of this action to a $`(3+1)`$-dimensional model with 2-branes is straightforward:

$$S_{3+1}=d^4xF^2+\varphi ^N𝑑\sigma _{\mu \nu \gamma }\mathrm{\Pi }^{\mu \mu ^{}}\mathrm{\Pi }^{\nu \nu ^{}}\mathrm{\Pi }^{\gamma \gamma ^{}}A_{\mu ^{}\nu ^{}\gamma ^{}}$$
(28)
where $`d\sigma _{\mu \nu \gamma }`$ is the world-volume element. This action is manifestly gauge invariant under (3).

An unusual feature of the actions (27), (28) is that the projection operators $`\mathrm{\Pi }_{\mu \nu }`$ are non-local. It appears that such operators cannot be obtained from a local field theory by integrating out a finite number of heavy particles. It Ref. , the action (27) was obtained after integrating over massless fermions in a $`(1+1)`$-dimensional model. However, it is not clear how generic that model is and whether or not it can be extended to higher dimensions. These issues require further study.

As we already mentioned, the branes (or charges) in question can be regarded as fundamental objects, or as solitons of the effective field theory. We shall briefly review the latter possibility. Following , we assume that in the $`4D`$ low-energy effective theory $`F`$ is mixed with a certain phase field $`a`$,

$$\frac{q}{2\pi }aF.$$
(29)
The interaction (29) is invariant under the shift symmetry

$`aa+\mathrm{\hspace{0.17em}2}\pi ,`$ (30)
as well as under gauge transformation of the three-form field $`A_{\mu \nu \alpha }`$. The equation of motion of the three-form field then demands that the variations of the field strength and $`a`$ with respect to any particular coordinate must satisfy

$$\mathrm{\Delta }F=\frac{q}{2\pi }\mathrm{\Delta }a$$
(31)
Thus, any stable solitonic configuration across which $`a`$ changes by a finite amount, inevitably acts as a source for the three-form field. Such configurations do indeed exist. Since $`a`$ is a phase, the potential of $`a`$ must respect the shift symmetry (30). As long as this is the case, irrespective of the precise form of this potential, due to topological reasons there must be domain wall solutions across which $`a`$ changes by $`\mathrm{\Delta }a=2\pi `$. Then, according to (31), such walls acquire a charge $`q`$ under $`A`$. Thus, the values of the field strength on the two sides of the wall differ by

$$\mathrm{\Delta }F=q.$$
(32)
The charge $`q`$ defines the minimal step by which $`F`$ can change from one region of the Universe to another.

For our purposes, however, $`q`$ cannot be truly constant, because it has to depend on $`\varphi `$. Also, if we want to think of $`a`$ as a phase of a certain complex order parameter,

$`X=|X|\mathrm{e}^{ia},`$ (33)
with a VEV around the Planck scale, $`|X|1`$, then $`q`$ will depend on $`|X|`$ as well. In terms of the fields $`X`$ and $`\varphi `$, the gauge-invariant coupling (28) can be written as

$$A_{\mu \nu \gamma }\mathrm{\Pi }^{\mu \mu ^{}}\mathrm{\Pi }^{\nu \nu ^{}}\mathrm{\Pi }^{\gamma \gamma ^{}}\left(iϵ_{\mu ^{}\nu ^{}\gamma ^{}\alpha }(X^\alpha X^{}X^{}^\alpha X)\varphi ^N\right)$$
(34)
This is the lowest possible $`aA`$-mixing operator invariant under gauge (3) and shift (30) symmetries, and under the $`Z_{2N}`$ symmetry which acts on the field $`\varphi `$ as

$$\varphi \mathrm{e}^{i\frac{\pi }{N}}\varphi .$$
(35)
The action of this symmetry on the other fields can be defined in two alternative ways. One possibility is to demand

$$aa,AA,$$
(36)
or equivalently, $`XX^{}`$. Note that the transformation $`aa`$ replaces solitons by anti-solitons and vice versa. An alternative choice would be to demand

$$aa,AA$$
(37)
Eq (34) is invariant under both of these choices. At low energies, where $`\varphi `$ and $`|X|`$ can be treated as constants, the above coupling reduces to the one of (29). Note that we are not demanding any approximate or exact $`U(1)`$ symmetry under the shift $`aa+`$constant. For the existence of the wall, all that we need is that $`|X|=\mathrm{\hspace{0.17em}0}`$ be a maximum of the potential. This suffices to ensure the existence of a stable configuration across which $`a`$ changes by $`2\pi `$. The corresponding change of $`F`$ through the wall will be

$$\mathrm{\Delta }F\varphi ^N.$$
(38)
## Appendix B $`F`$-waves from the walls

In $`3+1`$-dimensions, gauge-invariant free 3-form fields (just as the $`(1+1)`$-dimensional electromagnetic field) have no propagating degrees of freedom, so there are no wave solution. The situation is different in our framework, where brane charges depend on the field $`\varphi `$. At the end of inflation, $`\varphi `$ rolls away from zero, and the brane charges change in time. This change triggers the corresponding change of the three-form field strength, which propagates away from the brane in the form of a shock wave. We shall now discuss this dynamics.

To illustrate the point, we shall restrict ourselves to a $`(1+1)`$-dimensional example. Generalization to $`(3+1)`$ dimensions is straightforward. Labelling the two spacetime coordinates $`x^\mu `$ by $`t`$ and $`z`$, we shall consider an isolated static ”brane” located at $`z=0`$. The gauge-invariant Lagrangian of interest is

$$L=\frac{1}{4}F^2+A_\mu \mathrm{\Pi }^{\mu 0}(\varphi ^N\delta (z))+|_\mu \varphi |^2(m_{eff}^2|\varphi |^2+|\varphi |^4),$$
(39)
where $`m_{eff}`$ is the effective mass of $`\varphi `$ after inflation, and we have ignored higher-order terms in the potential of $`\varphi `$. When $`\varphi `$ rolls away from $`\varphi =0`$, the change of the brane charge induces a back reaction on $`\varphi `$. This back reaction is suppressed by the brane charge $`\varphi ^N`$. Since in the domains of interest, the final VEV of $`\varphi `$ is very small, the back reaction on $`\varphi `$ is negligible, and we shall ignore it.

Thus, we shall study the dynamics of a gauge field in the background of a time-dependent charge. This dynamics is governed by the following equation

$$^\mu F_{\mu \nu }=\mathrm{\Pi }_{\nu 0}(\varphi ^N(t)\delta (z))=\eta _{\nu 0}\varphi ^N(t)\delta (z)\frac{dp^2}{(2\pi )^2}\frac{p_\nu p_0}{p^2}\mathrm{e}^{ipx}\stackrel{~}{\varphi _N}(p_0),$$
(40)
where $`p`$ is the two-momentum, and $`\stackrel{~}{\varphi _N}(p_0)`$ is the Fourier-transform of $`\varphi ^N(t)`$. A straightforward integration gives the following two equations

$`_zF_{10}`$ $`=`$ $`{\displaystyle \frac{1}{2}}_z\left(\varphi ^N(tz)\theta (z)\varphi ^N(t+z)\theta (z)\right),`$ (41)
$`_tF_{10}`$ $`=`$ $`{\displaystyle \frac{1}{2}}_t\left(\varphi ^N(tz)\theta (z)\varphi ^N(t+z)\theta (z)\right),`$ (42)
which are solved by

$$F_{10}=\frac{1}{2}\left(\varphi ^N(tz)\theta (z)\varphi ^N(t+z)\theta (z)\right).$$
(43)
This solution describes waves propagating away from the brane in two opposite directions. From this solution it is also obvious that after the transition is finished and $`\varphi `$ assumes a constant value $`\varphi _{today}`$, the change of $`F`$ across the brane is given by

$$\mathrm{\Delta }F=\varphi _{today}^N.$$
(44)


text:
# Spis treści

## 1 Wprowadzenie

Zagadnienie identyfikacji składników spinu nukleonu jest jednym z najciekawszych problemów fizyki czastek ostatnich lat . W roku 1988 kolaboracja doświadczalna EMC uzyskała dane, wskazujace na to, że udział składowych kwarkowych w spinie nukleonu jest bardzo mały . Wyniki te przeczyły oszacowaniom teoretycznym uzyskanym z reguł sum Ellisa-Jaffe’go i Bjorkena . Reguły te wiazały kwarkowe składniki spolaryzowanego nukleonu ze stałymi $`g_A`$ i $`g_8`$ otrzymanymi w rozpadach $`\beta `$ neutronu i hyperonu. Przy zaniedbaniu udziału kwarków dziwnych $`s`$, szacowały one wkład kwarków do całkowitego spinu nukleonu na około trzy piate. Wyraźna rozbieżność pomiedzy danymi doświadczalnymi a przewidywaniem teoretycznym zapoczatkowała szereg badań, poświeconych ”zagadce” spinu nukleonu .

Od tego czasu powstało wiele hipotez, proponujacych wyjaśnienie znikomego udziału kwarków w spolaryzowanym nukleonie. Oszacowanie udziału kwarków przy użyciu reguły sum Ellisa-Jaffe’go w pierwotnej postaci, to jest z zaniedbaniem wkładu kwarków dziwnych, zostało podważone przez nowe dane eksperymentalne potwierdzajace wyniki kolaboracji EMC (zebrane np. w ).

Dalej, szczegółowa analiza spinowej funkcji struktury nukleonu $`g_1`$ wykonana w przybliżeniu podwiodacym (NLO) chromodynamiki kwantowej (QCD) wskazała na trudność jednoznacznego określenia składowej kwarkowej spolaryzowanego nukleonu. Anomalia aksjalna , majaca źródło w tzw. diagramach trójkatnych, powoduje, że pierwszy moment singletowej składowej spinu nukleonu $`\mathrm{\Delta }\mathrm{\Sigma }`$, dajacy wkład do reguł sum, różni sie o człon proporcjonalny do $`\alpha _S\mathrm{\Delta }g`$ w różnych schematach renormalizacyjnych NLO QCD. Ponieważ składowa gluonowa $`\mathrm{\Delta }g`$ jest rzedu $`O(\alpha _S^1)`$, człon ten jako całość zachowuje sie jak $`O(\alpha _S^0)`$ i nie znika nawet dla dużych wartości przekazu pedu $`Q^2`$.

Niewyjaśniony do końca jest również udział składowej orbitalnej momentu pedu $`L`$ w całkowitym spinie nukleonu . Pojawia sie tu trudność z jednoznacznym zdefiniowaniem orbitalnego momentu pedu. W spinowej regule sum: $`{\displaystyle \frac{1}{2}}=J_q+J_g`$ całkowite momenty pedu kwarków $`J_q`$ i gluonów sa jednoznacznie określone i niezmiennicze ze wzgledu na cechowanie. Jednak rozdział tych momentów na składniki orbitalne i spinowe:

$`J_q`$ $`=`$ $`{\displaystyle \frac{1}{2}}\mathrm{\Delta }\mathrm{\Sigma }+L_q`$
$`J_g`$ $`=`$ $`\mathrm{\Delta }g+L_g`$ (1)
nie jest jednoznaczny i zależy od wyboru cechowania.

Prace, które sa podstawa niniejszej rozprawy badaja spolaryzowane rozpraszanie głebokonieelastyczne w obszarze małych wartości zmiennej $`x`$ Bjorkena. Wiaże sie to również z jedna z hipotez na temat rozbieżności danych doświadczalnych i przewidywań teoretycznych dla spinu nukleonu. Do tej pory eksperymenty mierzace momenty spinowej funkcji struktury nukleonu penetrowały obszar ograniczony minimalna wartościa zmiennej $`x`$, $`x10^3`$ . Analiza teoretyczna sugeruje jednak, że obszar mniejszych $`x`$, $`x<10^3`$ może być kluczowy dla poprawnego wyznaczenia wartości tych momentów, w tym zakresie $`x`$ zaczynaja bowiem dominować wkłady pochodzace z resumacji podwójnych logarytmów $`ln^2(1/x)`$. Moga one generować duże poprawki do funkcji struktury $`g_1`$  i, dalej, duże wkłady do momentów tejże funkcji struktury $`g_1`$ . Tak duże wkłady z obszaru asymptotycznego mogłyby w konsekwencji zmienić dotychczasowe oszacowania eksperymentalne udziału partonów w spinie nukleonu.

W cyklu prac:

I J. Kwieciński, B. Ziaja, ”QCD expectations for the spin structure function $`g_1`$ in the low $`x`$ region”, Phys. Rev. D60:054004, 1999,

II J. Kwieciński, B. Ziaja, ”Polarized deep inelastic scattering accompanied by a forward jet as a probe of the $`ln^2(1/x)`$ resummation”, Phys. Lett. B464:293, 1999,

III J. Kwieciński, B. Ziaja, ”QCD predictions for polarized deep inelastic scattering accompanied by a forward jet in the low $`x`$ region of possible HERA measurements”, Phys. Lett. B470:247, 1999,

IV J. Kwieciński, B. Ziaja, ”QCD predictions for spin dependent photonic structure function $`g_1^\gamma (x,Q^2)`$ in the low $`x`$ region of future linear colliders”, Phys. Rev. D63:054022, 2001,

V B. Ziaja, ”Low $`x`$ double $`ln^2(1/x)`$ resummation effects at the sum rules for nucleon structure function $`g_1`$”, Acta Phys. Polon. B32:2863, 2001,

VI B. Badełek, J. Kwieciński, B. Ziaja, ”Spin structure function $`g_1(x,Q^2)`$ and the DHGHY integral $`I(Q^2)`$ at low $`Q^2`$: predictions from the GVMD model”, Eur. Phys. J. C26:45, 2002,

VII B. Ziaja, ”Double logarithms, $`ln^2(1/x)`$, and the NLO DGLAP evolution for the nonsinglet component of the nucleon spin structure function $`g_1`$”, Phys. Rev. D66:114017, 2002,

VIII B. Ziaja, ”Proton spin structure function, $`g_1`$, with the unified evolution equations including NLO DGLAP terms and double logarithms, $`ln^2(1/x)`$”, przyjete do druku w Eur. Phys. J C, 2003

został zbadany wpływ resumacji poprawek podwójnie logarytmicznych, $`ln^2(1/x)`$ na zachowanie spinowej funkcji struktury nukleonu $`g_1`$ otrzymanej w rozpraszaniu
ebokonieelastycznym (DIS) oraz na reguły sum, które ta funkcja spełnia (prace \[I,V-VIII\] ). W pracach tych zostały sformułowane zunifikowane równania ewolucji,
uwzgledniajace resumacje podwójnych logarytmów w obszarze małych wartości zmiennej $`x`$ Bjorkena i standardowa ewolucje Dokshitzer-Gribov-Lipatov-Altarelli-Parisi (DGLAP) dla średnich i dużych wartości $`x`$.

Równania te posłużyły również do zbadania fotonowej funkcji struktury $`g_1^\gamma `$ w obszarze małych wartości zmiennej $`x`$ (praca \[IV\]). Wyniki uzyskane dla $`g_1^\gamma `$ sa istotne dla projektowanych zderzaczy liniowych $`e^+e^{}`$ i $`e\gamma `$.

Zaproponowany został także test doświadczalny na obecność i wielkość poprawek logarytmicznych w obszarze małych wartości $`x`$ (prace \[II, III\]). W analogii do przypadku niespolaryzowanego , posłużył do tego proces rozpraszania
ebokonieelastycznego z produkcja pojedynczego peku czastek w przód. W uzyskanych przewidywaniach na wielkości mierzalne zostały uwzglednione ciecia kinematyczne
planowane dla przyszłych pomiarów spolaryzowanego rozpraszania
ebokonieelastycznego w akceleratorze HERA (praca \[III\] ).

## 2 Struktura spolaryzowanego nukleonu w obszarze małych wartości zmiennej x Bjorkena

### 2.1 Spinowa funkcja struktury nukleonu $`g_1(x,Q^2)`$

Rozważamy spolaryzowane rozpraszanie głebokonieelastyczne leptonu na nukleonie . Najprostszy proces tego typu opisany jest diagramem jak na Rys. 1. Zakładamy, że w stanie poczatkowym zarówno lepton jak i nukleon sa spolaryzowane. Wtedy przekrój czynny na to rozpraszanie wyrażony jest poprzez zweżenie iloczynu dwóch tensorów: tensora leptonowego $`L_{\mu \nu }`$ i tensora hadronowego $`W^{\mu \nu }`$, $`L_{\mu \nu }W^{\mu \nu }`$  (Rys. 1). Tensor $`W^{\mu \nu }`$ może być rozwiniety na niezmienniki Lorentza. Współczynniki tego rozwiniecia definiuja mierzalne funkcje struktury. Funkcja struktury $`g_1`$ jest współczynnikiem przy asymetrycznym członie typu $`ϵ^{\mu \nu \rho \sigma }q_\rho S_\sigma `$, gdzie $`q`$ jest czterowektorem przekazu pedu, a $`S`$ wektorem polaryzacji nukleonu w stanie poczatkowym.

W eksperymencie do wyznaczenia wartości $`g_1`$ używa sie asymetrii $`A=(\sigma ^{}\sigma ^{})/(\sigma ^{}+\sigma ^{})`$ , gdzie współczynniki $`\sigma `$ oznaczaja całkowite przekroje czynne w przypadku, gdy nukleon i lepton sa spolaryzowane zgodnie ($`\sigma ^{}`$) lub przeciwnie ($`\sigma ^{}`$). Zwiazek asymetrii z funkcja $`g_1`$ wymaga również znajomości niespolaryzowanej funkcji struktury $`F_1`$ .

W obszarze małych wartości zmiennej $`x`$ Bjorkena asymptotyka funkcji $`g_1`$ przewidywana przez model biegunów Regge’go daje słabe skalowanie $`g_1`$ z $`x`$ :

$$g_1^i(x,Q^2)=\gamma _i(Q^2)x^{\alpha _i(0)},$$
(2)
gdzie $`g_1^i(x,Q^2)`$ jest singletowa ($`i=S`$) lub niesingletowa ($`i=NS`$) składowa $`g_1`$. Oczekuje sie, że współczynnik Regge’go $`\alpha _i(0)`$ dla singletowej i niesingletowej składowej $`g_1`$ jest podobny i bliski $`0`$: $`\alpha _{S,NS}(0)0`$ .

Postać asymptotyczna $`g_1`$ otrzymana ze standardowej ewolucji DGLAP QCD daje w granicy $`x0`$ zachowanie bardziej osobliwe niż w modelu Regge’go (por. ).

Jednakowoż, obydwa te przewidywania nie uwzgledniaja wkładu logarytmów $`ln(1/x)`$, który staje sie znaczacy dla małych wartości $`x`$. Resumacja logarytmów $`ln(1/x)`$ w przypadku niespolaryzowanym zachodzi poprzez równanie BFKL . W przypadku spolaryzowanym analiza teoretyczna  wykazała, że dominuja wkłady podwójnie logarytmiczne $`ln^2(1/x)`$, generowane przez diagramy drabinkowe i pozadrabinkowe typu ”bremsstrahlung”. Diagramy drabinkowe odpowiadaja diagramom rozpraszania w przód fotonu na protonie z wygenerowana radiacyjnie drabina partonowa . Diagramy te resumuja jadra ewolucji DGLAP: $`\mathrm{\Delta }P(z)`$ w rzedzie wiodacym (LO) przy zerowych wartościach ułamku pedu podłużnego $`z=0`$. Diagramy pozadrabinkowe odpowiadaja diagramom rozpraszania w przód z dodatkowymi propagatorami
partonowymi, dołaczonymi do różnych segmentów drabiny radiacyjnej .

W obydwu przypadkach dla uzyskania wkładów podwójnie logarytmicznych kluczowe jest uporzadkowanie pedów wymienianych partonów . Parametrem
uporzadkowania jest stosunek kwadratu pedu poprzecznego partonu $`k_n`$ i ułamku jego pedu podłużnego $`x_n`$, $`k_n^2/x_n`$. Ułamek pedu $`x_n`$ odpowiada zmiennej $`\beta `$ Sudakowa (por. ). W przypadku diagramów pozadrabinkowych dodatkowym warunkiem jest, aby dołaczone partony niosły ped mniejszy od pedów wymienianych przez partony drabinkowe w danym segmencie drabiny. Resumacja diagramów pozadrabinkowych
nastepuje poprzez podczerwone równanie ewolucji .

Szczegółowa analiza poprawek podwójnie logarytmicznych (DL) została przeprowadzona w pracach  i \[I\] . W obydwu pracach resumacje tych poprawek wykonano dla nieprzecałkowanych rozkładów partonów. Zaproponowane zostało całkowe równanie ewolucji sumujace wkłady drabinkowe i pozadrabinkowe dla cześci singletowej i niesingletowej funkcji struktury $`g_1`$. Równanie to przetransformowane do przestrzeni momentów poprzez transformate Mellina poprawnie odtwarzało wymiary anomalne otrzymane z podczerwonych równań ewolucji .

Należy podkreślić, że sformułowanie równań ewolucji w jezyku nieprzecałkowanych rozkładów partonów umożliwiło łatwa resumacje poprawek logarytmicznych. Otrzymane równania maja postać równań całkowych z członem niejednorodnym, którym jest tzw. ”input” nieperturbacyjny. Ewolucja $`ln^2(1/x)`$aczona jest w jadra równania znajdujace sie w członach jednorodnych. Taka postać równań umożliwia również proste dołaczenie członów standardowej ewolucji DGLAP, co jest niezbedne dla uzyskania prawidłowego zachowania rozkładów partonów w obszarze średnich i dużych wartości $`x`$ \[I\] .

Pełna postać zunifikowanych równań dla niesingletowego nieprzecałkowanego
rozkładu kwarków $`f_{NS}`$ jest nastepujaca (por. \[VII\] ):

$`f_{NS}(x,Q^2)`$ $`=`$ $`\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2)(\mathrm{\Delta }P\mathrm{\Delta }q_{NS}^{(0)})(x)+\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2){\displaystyle _{k_0^2}^{Q^2}}{\displaystyle \frac{dk^2}{k^2}}(\mathrm{\Delta }P_{reg}f_{NS})(x,k^2)`$ (3)
$`(\mathrm{𝐃𝐆𝐋𝐀𝐏})`$
$`+`$ $`\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2){\displaystyle \frac{4}{3}}{\displaystyle _x^1}{\displaystyle \frac{dz}{z}}{\displaystyle _{Q^2}^{Q^2/z}}{\displaystyle \frac{dk^2}{k^2}}f_{NS}({\displaystyle \frac{x}{z}},k^2)`$
$`(\mathrm{𝐋𝐚𝐝𝐝𝐞𝐫})`$
$``$ $`\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2){\displaystyle _x^1}{\displaystyle \frac{dz}{z}}\left(\left[{\displaystyle \frac{\stackrel{~}{𝐅}_8}{\omega ^2}}\right](z){\displaystyle \frac{𝐆_0}{2\pi ^2}}\right)_{qq}{\displaystyle _{k_0^2}^{Q^2}}{\displaystyle \frac{dk^2}{k^2}}f_{NS}({\displaystyle \frac{x}{z}},k^2)`$
$``$ $`\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2){\displaystyle _x^1}{\displaystyle \frac{dz}{z}}{\displaystyle _{Q^2}^{Q^2/z}}{\displaystyle \frac{dk^2}{k^2}}\left(\left[{\displaystyle \frac{\stackrel{~}{𝐅}_8}{\omega ^2}}\right]\left({\displaystyle \frac{k^2}{Q^2}}z\right){\displaystyle \frac{𝐆_0}{2\pi ^2}}\right)_{qq}f_{NS}({\displaystyle \frac{x}{z}},k^2).`$
$`(\mathrm{𝐍𝐨𝐧}\mathrm{𝐥𝐚𝐝𝐝𝐞𝐫})`$
Charakterystyka jader tego równania znajduje sie w Dodatku A. Macierze $`𝐅_8`$ i $`𝐆_0`$ reprezentuja odpowiednio oktetowa fale czastkowa i macierz czynników kolorowych (Dodatek A). Symbol $`\left[\stackrel{~}{𝐅_8}/\omega ^2\right](z)`$ oznacza odwrotna transformate Mellina wielkości $`𝐅_8/\omega ^2`$ :

$$\left[\stackrel{~}{𝐅_8}/\omega ^2\right](z)=_{\delta i\mathrm{}}^{\delta +i\mathrm{}}\frac{d\omega }{2\pi i}z^\omega 𝐅_8(\omega )/\omega ^2.$$
(4)
Kontur całkowania przebiega na prawo od osobliwości funkcji $`𝐅_8(\omega )/\omega ^2`$.

Dla singletowego rozkładu $`f_S`$ równanie (3) zastepowane jest podobnym wektorowym równaniem całkowym dla łacznej ewolucji składowych singletowych : kwarkowej i gluonowej (por. \[VIII\] ).

Standardowe (przecałkowane) rozkłady partonów $`\mathrm{\Delta }q_i`$, $`\mathrm{\Delta }g`$ ($`i=NS,S`$) wia sie z nieprzecałkowanymi rozkładami w nastepujacy sposób , \[I\] :

$$\mathrm{\Delta }q_i(x,Q^2)=\mathrm{\Delta }q_i^{(0)}(x)+_{k_0^2}^{W^2}\frac{dk^2}{k^2}f_i(x^{}=x(1+\frac{k^2}{Q^2}),k^2).$$
(5)
W porównaniu do ewolucji DGLAP, przestrzeń fazowa została tu rozszerzona z $`Q^2`$ do $`W^2=Q^2(1/x1)`$ odpowiadajacego kwadratowi całkowitej energii mierzonej w układzie środka masy.

Ostatecznie, funkcje struktury $`g_1`$ otrzymuje sie poprzez konwolucje przecałkowanych rozkładów partonów ze współczynnikami Wilsona, kwarkowym $`\mathrm{\Delta }C_q`$ i gluonowym $`\mathrm{\Delta }C_g`$ :

$`g_1(x,Q^2)`$ $`=`$ $`{\displaystyle \frac{1}{2}}{\displaystyle \underset{q=1}{\overset{N_f}{}}}e_q^2\{(\mathrm{\Delta }C_q(\mathrm{\Delta }q+\mathrm{\Delta }\overline{q}))(x,Q^2)`$ (6)
$`\text{ }+(2\mathrm{\Delta }C_g\mathrm{\Delta }g)(x,Q^2)\},`$
W pracach \[I,VII,VIII\] równanie (3) było stopniowo udoskonalane. Praca \[I\] uwzgledniała ewolucje DGLAP tylko w rzedzie wiodacym (LO), prace \[VII,VIII\] rozszerzyły cześć DGLAP o rzad podwiodacy (NLO). Właczenie poprawek NLO było nietrywialne z uwagi na konieczność unikniecia podwójnego liczenia wkładów $`ln^2(1/x)`$
generowanych przez człony NLO DGLAP i przez wkłady drabinkowe i pozadrabinkowe (Ladder, Non-Ladder) w przekrywajacych sie obszarach przestrzeni fazowej
\[VII,VIII\] . Aby to osiagnać, przestrzeń fazowa tych równań została podzielona na dwa obszary: (i) $`k_0^2<k^2<Q^2`$ i (ii) $`Q^2<k^2<Q^2/z`$. W obszarze (i) zachowano wszystkie człony (osobliwe) generowane przez człony drabinkowe i pozadrabinkowe i dodano tylko nieosobliwe człony typu DGLAP: $`\mathrm{\Delta }P_{reg}(z)`$ w rzedzie wiodacym i podwiodacym, to znaczy człony DGLAP zbieżne w granicy $`z0`$. W obszarze (ii) człony typu DGLAP w ogóle nie wystepowały i wkłady logarytmiczne pochodziły tylko od członów drabinkowych i pozadrabinkowych.

Taka procedura właczenia członów NLO DGLAP do zunifikowanych równań ewolucji jest jednoznaczna. Opiera sie ona na twierdzeniu dowiedzionym w , iż resumacja podwójnych logarytmów jest kompletna po uwzglednieniu wszystkich wkładów od diagramów drabinkowych i pozadrabinkowych. Jak pokazano w pracy \[VIII\] poprawne wyliczenie funkcji struktury wymaga użycia pełnego kwarkowego i gluonowego
współczynnika Wilsona z uwzglednieniem jego cześci osobliwej i nieosobliwej.

Przeprowadzona według powyższego schematu analiza składowej niesingletowej
funkcji $`g_1`$: $`g_1^{NS}`$ dała nastepujace rezultaty. Wyniki uzyskane ze zunifikowanej ewolucji nieperturbacyjnej parametryzacji wejściowej, uwzgledniajacej wkłady podwójnie logarytmiczne i standardowa ewolucje DGLAP w rzedzie wiodacym (DL+LO) lub podwiodacym (DL+NLO) oraz wyniki uzyskane ze standardowej ewolucji NLO DGLAP różniły sie niewiele miedzy soba dla $`x>10^3`$. Różnice miedzy krzywymi z różnych przybliżeń były rzedu kilkunastu procent. Znaczace rozbieżności pojawiały sie w obszarze bardzo małych $`x10^4`$, gdy dominowały poprawki $`ln^2(1/x)`$. Wielkość tych rozbieżności zależała od użytej parametryzacji wejściowej (inputu).

Podobna analiza przeprowadzona dla cześci singletowej $`g_1`$ i, w konsekwencji, dla pełnej funkcji $`g_1`$ oraz dla rozkładu gluonów dała zbliżone rezultaty na poziomie ewolucji LO i DL+LO \[I\] i ewolucji NLO i DL+NLO \[VIII\] . Zwłaszcza dla rozkładu gluonów rozbieżności pomiedzy ewolucja DL+NLO(LO) a standardowa ewolucja NLO(LO) były duże. Potwierdza to, że zunifikowana ewolucja rozkładu gluonów jest zdominowana przez wkład diagramów drabinkowych i pozadrabinkowych.

aczajac człony podwiodace NLO w cześci DGLAP, zbadano zależność uzyskanych wyników od użytego schematu renormalizacji NLO. Wybrano dwa schematy renormalizacji: $`\overline{MS}`$  i JET/CI  należace do jednej rodziny schematów typu $`\overline{MS}`$ . W obrebie tej grupy niesingletowy rozkład kwarków $`\mathrm{\Delta }q_{NS}`$ i rozkład gluonów $`\mathrm{\Delta }g`$ sa niezależne od wyboru schematu, który zmienia tylko singletowy rozkład kwarków $`\mathrm{\Delta }\mathrm{\Sigma }`$ . Zmiany schematu renormalizacji dokonaliśmy poprzez użycie w zunifikowanych równaniach jader ewolucji DGLAP właściwych dla danego schematu oraz odpowiednia transformacje parametryzacji wejściowej rozkładu kwarków.

Badajac transformacje do schematu JET/CI zauważyliśmy, że rozwiniecie członów transformujacych w stałej sprzeżenia $`\alpha _S`$ i obciecie tych członów z dokładnościa do ustalonego rzedu w $`\alpha _S`$ nie jest właściwe w obszarze małych wartości $`x`$. W tym obszarze logarytmy $`ln(1/x)`$ osiagaja duże wartości i właściwe rozwiniecie perturbacyjne powinno uwzgledniać człony rzedu $`\alpha _S^n\mathrm{ln}^m(1/x)`$, a nie tylko człony rzedu $`\alpha _S^n`$.

Aby uniknać tych problemów, w równaniach transformujacych ze schematu $`\overline{MS}`$ do schematu JET/CI ograniczyliśmy sie do jader ewolucji $`\overline{MS}`$ DGLAP z dokładnościa do członów wiodacych (LO). Dzieki temu wyliczyliśmy analitycznie pełna postać transformacji miedzy schematami, uwzgledniajaca wszystkie rzedy rozwiniecia w $`\alpha _S`$. W tym przypadku był to rzad pod-podwiodacy (NNLO). Otrzymana ewolucja NNLO w schemacie JET/CI odpowiadała ewolucji LO DGLAP w schemacie $`\overline{MS}`$.

aczyliśmy ewolucje NNLO DGLAP w schemacie JET/CI do zunifikowanych równań i otrzymaliśmy wyniki dla $`g_1`$ oraz $`\mathrm{\Delta }g`$. Porównujac je z wynikami zunifikowanej ewolucji w schemacie $`\overline{MS}`$, zaobserwowaliśmy znaczacy wzrost bezwzglednej wartości funkcji $`g_1`$ otrzymanej z ewolucji DL+NNLO (JET) w stosunku do $`g_1`$ otrzymanej z ewolucji NNLO (JET). Efekt ten wywołany był dodaniem w sektorze singletowym dużych, ujemnych wkładów z ewolucji drabinkowej i pozadrabinkowej oraz dużych, ujemnych wkładów z równania transformacji miedzy schematami.

Wyniki, uzyskane dla rozkładu gluonów były natomiast podobne do wyników
uzyskanych ze schematu $`\overline{MS}`$. Potwierdza to obserwacje, iż zunifikowana ewolucja rozkładu gluonów jest zdominowana przez wkłady drabinkowe i pozadrabinkowe.

Powyższe obserwacje wyraźnie wskazuja, że standardowa ewolucja DGLAP jest niepełna w obszarze małych wartości $`x`$. Nie uwzglednia ona wszystkich wkładów z resumacji $`\mathrm{ln}(1/x)`$, które sa w tym obszarze duże i nie powinny być pomijane.

### 2.2 Reguły sum dla spolaryzowanego nukleonu

Reguły sum sa to relacje spełniane przez momenty funkcji struktury. Dla rozpraszania głebokonieelastycznego otrzymuje sie je z czasoprzestrzennej reprezentacji urojonej cześci amplitudy rozpraszania $`ImT_{\mu \nu }^a`$ poprzez komutatory pradowe :

$$ImT_{ik}(x)_{x_00}=ϵ_{ikl}p,s\frac{1}{3}\left[j_{5l}^3+\frac{1}{\sqrt{3}}j_{5l}^8\right]+\frac{2}{9}j_{5l}^0p,s,$$
(7)
gdzie $`j_{5l}^3`$, $`j_{5l}^8`$, $`j_{5l}^0`$ sa odpowiednio aksjalnymi pradami: izowektorowym, oktetowym i singletowym przy założeniu zapachowej symetrii SU(3).

Warunek symetrii izospinowej, nałożony na element macierzowy z prawej strony równania (7), zawierajacy prad izowektorowy, wyraża go poprzez stała rozpadu $`\beta `$ neutronu $`g_A`$ .

Warunek symetrii zapachowej SU(3) nałożony na element macierzowy zawierajacy prad oktetowy daje zwiazek tego elementu ze stałymi rozpadu $`\beta `$ barionu $`F`$ i $`D`$ .

Lewa strone równania (7) można wyrazić poprzez kombinacje funkcji struktury nukleonu. Pozwala to zapisać powyższe warunki w nastepujacy sposób:

$`{\displaystyle _0^1}𝑑x(g_1^{proton}(x,Q^2)g_1^{neutron}(x,Q^2))`$ $`=`$ $`g_A/6`$ (8)
$`{\displaystyle _0^1}𝑑xg_1^8={\displaystyle _0^1}𝑑x(\mathrm{\Delta }u+\mathrm{\Delta }d2\mathrm{\Delta }s)`$ $`=`$ $`3FD.`$ (9)
Warunki te sa znane jako odpowiednio reguła sum Bjorkena i reguła sum Ellisa-Jaffe’go.

Istnieje jeszcze trzecia reguła sum, która wiaże pierwszy moment funkcji struktury $`g_1`$ ze statycznym własnościami nukleonu: jego anomalnymi momentami magnetycznymi w granicy fotoprodukcji $`Q^2=0`$. Relacje te otrzymuje sie ze zwiazku dyspersyjnego amplitudy rozpraszania fotonu na nukleonie ze spinowa funkcja struktury nukleonu . Biorac pod uwage, że to rozpraszanie poniżej pewnej granicznej wartości masy niezmienniczej $`W<W_{prog}`$ jest zdominowane przez rezonanse barionowe , powyższa regułe sum dla momentu $`I(Q^2)`$ zdefiniowanego jako:

$$I(Q^2)=I_{res}(Q^2)+M_{\nu _{prog}(Q^2)}^{\mathrm{}}\frac{d\nu }{\nu ^2}g_1(x(\nu ),Q^2)$$
(11)
można zapisać w nastepujacej postaci:

$$I(0)=I_{res}(0)+M_{\nu _{prog}(0)}^{\mathrm{}}\frac{d\nu }{\nu ^2}g_1(x(\nu ),0)=\kappa _{nucl}^2/4.$$
(12)
Reguła ta znana jest jako reguła sum Drell’a-Hearn’a-Gerasimova-Hosody-Yamamoto (DHGHY) . Symbol $`\kappa _{nucl}`$ oznacza moment anomalny nukleonu, zaś $`I_{res}(Q^2)`$ opisuje wkład do $`I(Q^2)`$ pochodzacy od rezonansów barionowych.

W pracach \[V\] analizowaliśmy momenty funkcji struktury $`g_1`$ protonu i neutronu, otrzymane ze zunifikowanych równań ewolucji DL+LO poprzez przecałkowanie funkcji struktury $`g_1`$ w obszarze $`10^5<x<1`$ przy wartościach przekazu pedu $`Q^2`$, $`2<Q^2<15`$ GeV<sup>2</sup>. Sprawdziliśmy analitycznie, że (niesingletowe) równania zachowuja reguły sum Bjorkena i Ellisa-Jaffe’go, jeśli reguły te sa spełniane przez nieperturbacyjne wejściowe rozkłady partonów $`\mathrm{\Delta }q^{(0)}`$ (tzw. ”input”). Natomiast, w równaniach ewolucji dla cześci singletowej momenty singletowego rozkładu kwarków $`\mathrm{\Delta }\mathrm{\Sigma }`$ i rozkładu gluonów zależa od $`Q^2`$.

Otrzymane wyniki numeryczne wykazywały dobra zgodność z danymi eksperymentalnymi dla protonu, natomiast dla neutronu wyniki te leżały poniżej tych danych. Przyczyna była prawdopodobnie parametryzacja wejściowa rozkładu partonów dla neutronu, która nie odtwarzała dobrze danych przy $`Q_0^2=1`$ GeV<sup>2</sup>.

Udział obszaru asymptotycznego $`10^5<x<10^3`$ w całkowitym momencie protonu wynosił około 2%. Udział obszaru asymptotycznego w całkowitym momencie neutronu oszacowaliśmy na około 8%. Wkład ten wzrastał z rosnacym $`Q^2`$, osiagajac dla neutronu maksymalnie 10%.

W pracy \[VII\] sprawdziliśmy zachowanie reguły sum Bjorkena w zunifikowanych równaniach ewolucji z dołaczonymi członami DGLAP w rzedzie podwiodacym NLO. Pierwszy moment $`\mathrm{\Gamma }_1^{Bjorken}=\mathrm{\Gamma }_1^{proton}\mathrm{\Gamma }_1^{neutron}`$ otrzymany był z numerycznego
przecałkowania rozwiazań równań ewolucji na $`g_1`$ w obszarze $`10^4<x<1`$. Uwzglednienie wkładu asymptotycznego z obszaru $`x<10^4`$ zmieniłoby ten wynik o około $`1`$ %. Moment ten nie odtwarzał reguły sum dokładnie, jednak porównany z przewidywaniami QCD dla reguły Bjorkena w rzedach NLO i NNNLO wykazywał mniejsza rozbieżność z przewidywaniami NNNLO, odtwarzajac dobrze kształt krzywej NNNLO. To sugeruje, że zunifikowana ewolucja DL+NLO wykracza poza standardowa analize NLO DGLAP: poprawki podwójnie logarytmiczne wygenerowane przez człony DL oddziaływuja silnie na zachowanie funkcji struktury w obszarze małych wartości $`x`$, co wpływa także na zachowanie jej momentów.

W pracy \[VI\] wykorzystaliśmy regułe sum DHGHY  dla otrzymania
przewidywań teoretycznych dla funkcji struktury $`g_1`$ w obszarze małych wartości przekazu pedu $`Q^2`$. Do parametryzacji funkcji struktury użyliśmy uogólnionego modelu dominacji mezonów wektorowych . Reguła sum DHGHY posłużyła tu dla ustalenia wielkości wkładu lekkich mezonów do $`g_1`$. Otrzymane przewidywania dla funkcji $`g_1`$ oraz dla momentu DHGHY $`I(Q^2)`$ (por. (11)) zostały porównane z danymi eksperymentalnymi. Wykazały z nimi zadowalajaca zgodność.

## 3 Struktura spolaryzowanego fotonu w zderzeniach $`e^+e^{}`$, $`e\gamma `$

Zunifikowane równania ewolucji, łaczace poprawki drabinkowe i pozadrabinkowe oraz ewolucje DGLAP można także stosować do badania struktury spolaryzowanego fotonu w rozpraszaniu głebokonieelastycznym elektronu na fotonie \[IV\] .

Spinowa funkcja struktury spolaryzowanego fotonu bedzie dostepna dla pomiarów eksperymentalnych w przyszłych akceleratorach liniowych $`e^+e^{}`$ i $`e\gamma `$ .
Rozpraszanie $`e\gamma `$ czyli rozpraszanie głebokonieelastyczne elektronu lub pozytronu na strumieniu fotonów jest szczególnie odpowiednie do badania struktury fotonu w obszarze małych wartości zmiennej $`x`$ Bjorkena. Zawartość partonów w spolaryzowanym fotonie bedzie można również badać w procesach dwupekowej fotoprodukcji
przy rozpraszaniu $`ep`$ w akceleratorze HERA .

Adaptacja zunifikowanych równań do opisu rozpraszania elektronu na fotonie
wymaga właczenia do tych równań dodatkowych członów niejednorodnych $`\mathrm{\Delta }k_i(x,Q^2)`$, opisujacych punktowe sprzeżenie fotonu do kwarków, antykwarków i gluonów . Człony te dołaczaja do ewolucji DGLAP w nastepujacy sposób:

$`{\displaystyle \frac{d\text{ }}{d\mathrm{ln}Q^2}}\mathrm{\Delta }q_i(x,Q^2)`$ $`=`$ $`\mathrm{\Delta }k_i(x,Q^2)+\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2)(\mathrm{\Delta }P\mathrm{\Delta }q_i)(x,Q^2),`$ (13)
gdzie $`i=S,NS,g`$. W rzedzie wiodacym LO ewolucji DGLAP sprzeżenie punktowe foton-gluon nie wystepuje, $`\mathrm{\Delta }k_g(x,Q^2)=0`$ .

W pracy \[IV\] znaleźliśmy najpierw rozwiazanie analityczne uproszczonych równań, opisujacych ewolucje DL w przybliżeniu drabinkowym. Dzieki temu otrzymaliśmy postać asymptotyczna funkcji $`g_1^\gamma `$w granicy $`x0`$. Zgodnie z oczekiwaniami, zależność ta jest potegowa z ujemnym wykładnikiem, pozostajacym w prostym zwiazku z asymptotycznymi wykładnikami dla funkcji struktury protonu $`g_1`$.

Nastepnie rozwiazaliśmy numerycznie pełne równanie zunifikowane dla fotonu z uwzglednieniem ewolucji DGLAP w rzedzie wiodacym. Na wejściowe rozkłady partonów nałożyliśmy warunek wynikajacy z reguły sum dla pierwszego momentu funkcji $`g_1^\gamma `$, :

$$_0^1𝑑xg_1^\gamma (x,Q^2)=0.$$
(14)
Rozważyliśmy dwa przypadki graniczne dla parametryzacji wejściowych rozkładów partonów: (i) przypadek, kiedy zarówno $`\mathrm{\Delta }q^{(0)}`$ jak i $`\mathrm{\Delta }g^{(0)}`$ sa równe $`0`$ i rozwiazania równania ewolucji sa generowane radiacyjnie z członów niejednorodnych $`\mathrm{\Delta }k`$, (ii) przypadek, kiedy $`\mathrm{\Delta }q^{(0)}=0`$, ale rozkład gluonów jest niezerowy. Rozkład ten otrzymuje sie z modelu dominacji mezonów wektorowych przy założeniu dominacji mezonów $`\rho `$ i $`\omega `$ .

Uwzglednienie poprawek podwójnie logarytmicznych miało widoczny wpływ na otrzymane przewidywania dla $`g_1^\gamma `$. Wielkość różnic pomiedzy krzywymi otrzymanymi z analizy LO DGLAP i NLO DGLAP oraz DL+LO silnie zależy od użytej parametryzacji wejściowej, a także od wielkości obciecia pedowego w podczerwieni $`k_0^2`$. Jednakże otrzymana wartość asymetrii $`g_1^\gamma /F_1^\gamma `$ jest bardzo mała, rzedu $`10^3`$ dla $`x=10^4`$, a wiec trudna do zmierzenia.

Uzyskany rozkład gluonów $`\mathrm{\Delta }g`$ zależy silnie od użytego inputu. W przypadku (i) rozkład $`\mathrm{\Delta }g`$ staje sie ujemny przy małych wartościach zmiennej $`x`$, natomiast w przypadku (ii) jest on dodatni. W tej sytuacji przyszłe pomiary beda mogły łatwo wskazać, która z parametryzacji wejściowych jest właściwa.

## 4 Produkcja pojedynczego peku czastek <br>w rozpraszaniu głebokonieelastycznym jako test <br>wkładu poprawek logarytmicznych $`ln^2(1/x)`$

Procesem, który może testować wielkość poprawek podwójnie logarytmicznych $`ln^2(1/x)`$
jest proces spolaryzowanego rozpraszania głebokonieleastycznego z produkcja pojedynczego peku czastek w przód. Idea wykorzystania tego procesu jako testu na resumacje BFKL członów logarytmicznych $`ln(1/x)`$ została pierwotnie sformułowana dla przypadku niespolaryzowanego rozpraszania głebokonieelastycznego .

Załóżmy, że w rozpraszaniu głebokonieelastycznym elektronu na protonie produkowany jest pojedynczy pek czastek o pedzie $`(x_J,k_J^2)`$, gdzie $`x_J`$ jest ułamkiem pedu podłużnego niesionego przez pek, a $`k_J^2`$ oznacza kwadrat jego pedu poprzecznego. Przekaz pedu niesiony przez foton wynosi $`q`$, a zmienna $`x`$ Bjorkena równa jest $`x=Q^2/(2pq)`$, gdzie $`Q^2=q^2`$ i $`p`$ jest pedem protonu.

Jeżeli współrzedne pedowe peku spełniaja założenia:

$`x_J`$ $``$ $`x,`$
$`k_J^2`$ $``$ $`Q^2,`$ (15)
to pek produkowany jest w obszarze małych wartości mierzalnej zmiennej $`x/x_J`$, zaś potencjalny wkład do tej produkcji pochodzacy od standardowej ewolucji DGLAP jest tłumiony ($`k_J^2Q^2`$) . Warunek $`k_J^2Q^2`$ zapewnia również ograniczona penetracje obszaru nieperturbacyjnego przez ewolucje $`ln(1/x)`$ .

Wielkościa mierzona w takim procesie jest różniczkowy przekrój czynny wyrażony poprzez przekaz pedu $`Q^2`$, ułamek energii elektronu niesiony przez foton oddziaływania $`y`$ i wreszcie różniczkowa funkcje struktury $`x_Jd^2g_1/dx_Jdk_J^2`$. W analogii do pełnej funkcji struktury $`g_1`$, różniczkowa funkcje struktury można wyrazić poprzez przecałkowane rozkłady partonów w protonie i nieprzecałkowane rozkłady kwarków i antykwarków w partonie \[II\] . Dla nieprzecałkowanych rozkładów formułuje sie równania ewolucji podobne jak w przypadku spolaryzowanego rozpraszania głebokonieelastycznego.
Ograniczaja sie one tylko do wkładów drabinkowych i pozadrabinkowych z uwagi na tłumienie ewolucji DGLAP (warunek (15)) \[II\] .

W pracy \[II\] sformułowaliśmy równania ewolucji $`ln^2(1/x)`$dla nieprzecałkowanych rozkładów kwarków i antykwarków w partonie. W równaniach tych uwzgledniliśmy wkłady drabinkowe i pomineliśmy podwiodace wkłady pozadrabinkowe. Równania te rozwiazaliśmy analitycznie dla dwóch przypadków: (i) ustalonej stałej sprzeżenia, $`\alpha _S(\mu ^2)`$, gdzie $`\mu ^2=(k_J^2+Q^2)/2`$ , (ii) biegnacej stałej sprzeżenia $`\alpha _S(\mu ^2)`$, gdzie $`\mu ^2=k_f^2/\zeta `$ i $`k_f^2`$ oznacza kwadrat składowej poprzecznej pedu kwarku (antykwarku), zaś $`\zeta `$ jest ułamkiem jego pedu podłużnego. Po numerycznym przecałkowaniu
nieprzecałkowanych rozkładów dostaliśmy oszacowanie różniczkowej funkcji struktury $`x_Jd^2g_1/dx_Jdk_J^2`$. Zależało ono silnie od wartości zmiennej $`x/x_J`$, a także od wartości pedu niesionego przez powstały pek czastek $`k_J^2`$. Silna zależność od wartości zmiennej $`x/x_J`$ jest bezpośrednim efektem uwzglednienia resumacji podwójnych logarytmów. Porównanie wyników otrzymanych z użyciem ustalonej i biegnacej stałej sprzeżenia wskazało na ten ostatni przypadek jako bardziej realistyczny. W obydwu przypadkach efekty resumacji DL zdecydowanie wybijały sie ponad tło, opisane przybliżeniem Borna.

W pracy \[III\] oszacowaliśmy przekrój czynny i asymetrie dla procesu produkcji peku czastek w przód w spolaryzowanym rozpraszaniu głebokonieelastycznym. Użyliśmy cieć kinematycznych przewidywanych dla akceleratora spolaryzowana HERA . Efekty resumacji $`ln^2(1/x)`$znaczaco zwiekszały wielkość asymetrycznego przekroju czynnego $`d\sigma /dx`$, gdzie $`x`$ oznaczało zmienna Bjorkena. Uzyskana wartość asymetrii była jednak niewielka i zmieniała sie miedzy $`0.01`$ a $`0.04`$ dla małych wartości $`x`$.

## 5 Podsumowanie

Podsumowujac, zestawiam najważniejsze wyniki, uzyskane w pracach \[I-VIII\] .

\- Sformułowanie równania ewolucji dla niesingletowej i singletowej składowej funkcji struktury $`g_1`$ z uwzglednieniem nietrywialnych poprawek pozadrabinkowych, sumowanych podczerwonym równaniem ewolucji \[I\] . Sformułowanie zunifikowanego równania ewolucji z uwzglednieniem członów wiodacych i podwiodacych ewolucji DGLAP \[I,VII,VIII\] . Otrzymanie przewidywań dla funkcji $`g_1`$ i rozkładu gluonów w obszarze małych wartości zmiennej $`x`$ Bjorkena.

\- Otrzymanie przewidywań dla momentów spinowej funkcji struktury $`g_1`$
z uwzglednieniem wkładu od resumacji podwójnych logarytmów \[V,VII\] . Otrzymanie przewidywań dla funkcji struktury $`g_1`$ w obszarze małych wartości $`x`$ i przekazu pedu $`Q^2`$ z wykorzystaniem reguły sum DHGHY \[VI\] .

\- Zaproponowanie testu doświadczalnego na obecność i wielkość poprawek podwójnie logarytmicznych. Testem tym może być proces produkcji pojedynczego peku czastek w przód w spolaryzowanym rozpraszaniu głebokonieelastycznym \[II,III\] .

\- Zbadanie wpływu resumacji podwójnych logarytmów na zachowanie funkcji struktury spolaryzowanego fotonu w obszarze małych wartości $`x`$. Oszacowanie wielkości mierzalnej: asymetrii. Oszacowanie udziału gluonów w fotonie \[IV\] .

## Podziekowania

Pragne wyrazić głeboka wdzieczność profesorowi Janowi Kwiecińskiemu,
który wprowadził mnie w świat fizyki spinu, inspirował i wspierał moja aktywność na tym polu. Bardzo dziekuje profesor Barbarze Badełek za interesujaca i owocna współprace. Kolegom z Zakładu Fizyki Teoretycznej Instytutu Fizyki Jadrowej jestem wdzieczna za stworzenie miłej i stymulujacej atmosfery do pracy. Bardzo dziekuje
dr Piotrowi Czerskiemu za życzliwa pomoc i czeste konsultacje komputerowe.

Dziekuje również grupom: biologii strukturalnej profesora Janosa Hajdu i fizyki wysokich energii profesora Gunnara Ingelmana na Uniwersytecie w Uppsali za stworzenie doskonałych warunków do pracy, a także za swobodny dostep do szybkich jednostek obliczeniowych.

Bardzo dziekuje mojej rodzinie.

Badania przedstawione w tej rozprawie były cześciowo finansowane przez granty KBN Nr 2P03B 184 10, 2P03B 89 13, 2P03B 04214, 2P03B 05119, 2P03B 14420, 2P03B 04718, grant Wspólnoty Europejskiej ”Training and Mobility of Researchers”w ramach sieci ”Quantum Chromodynamics and the Deep Structure of Elementary Particles”, FMRX-CT98-0194 oraz przez fundacje S. Batorego, Wenner-Gren i stypendium habilitacyjne Instytutu Fizyki Jadrowej w Krakowie.

## Acknowledgements

I would like to express my deep gratitude to Professor Jan Kwieciński for introducing me into the fascinating world of the spin physics, for inspiring and supporting my activity in this field. I thank Professor Barbara Badełek for the interesting and fruitful collaboration. I am grateful to my colleagues from the Department of Theoretical Physics at the Institute of Nuclear Physics in Kraków for creating a good atmosphere to work. I thank Dr. Piotr Czerski for the computer support.

I am grateful to the groups of Professor Janos Hajdu (Department of Biochemistry) and Professor Gunnar Ingelman (ISV, High Energy Physics) at the Uppsala University for providing me with the excellent conditions to work. I am especially grateful for having a free access to fast computational units.

I thank my family.

This research was supported in part by the grant of the Polish KBN grants Nos. 2P03B 184 10, 2P03B 89 13, 2P03B 04214, 2P03B 05119, 2P03B 14420, 2P03B 04718, and the grant of the European Community ”Training and Mobility of Researchers” at the Network ”Quantum Chromodynamics and the Deep Structure of Elementary Particles”, FMRX-CT98-0194. I was also supported by the S. Batory Foundation, the Wenner-Gren Foundation and the habilitation scholarship of the Institute of Nuclear Physics in Kraków.

## Dodatek A

Podajemy tu krótka charakterystyke jader ewolucji w równaniu (3). Jadra ewolucji DGLAP podajemy za Ref. . Pełne jadro ewolucji DGLAP: $`\mathrm{\Delta }P`$ zawiera zarówno człony wiodace, jak i podwiodace:

$$\mathrm{\Delta }P=\mathrm{\Delta }P_{LO}+\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2)\mathrm{\Delta }P_{NLO}.$$
(16)
Do członu jednorodnego $`\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2){\displaystyle _{k_0^2}^{Q^2}}{\displaystyle \frac{dk^2}{k^2}}(\mathrm{\Delta }P_{reg}f_{NS})(x,k^2)`$ w równaniu (3), właczamy tylko cześć regularna pełnego jadra ewolucji. Czynimy tak, aby uniknać podwójnego liczenia wkładów logarytmicznych $`\mathrm{ln}^2(1/x)`$ pochodzacych z członów NLO DGLAP i z członów pozadrabinkowych w tym samym obszarze przestrzeni fazowej: $`k_0^2<k^2<Q^2`$.

Jadra ewolucji $`\mathrm{ln}^2(1/x)`$ w obszarze $`Q^2<k^2<Q^2/z`$, uzyskane z resumacji diagramów drabinkowych, odpowiadaja jadrom ewolucji DGLAP przy zerowym ułamku pedu podłużnego $`z=0`$ \[I\] .

Jadra ewolucji pozadrabinkowej zostały otrzymane w pracy \[I\] z podczerwonych równań ewolucji dla singletowych fal czastkowych $`𝐅_\mathrm{𝟎}`$, $`𝐅_\mathrm{𝟖}`$ . W \[I\] zauważyliśmy, że rozszerzenie jadra ewolucji $`\mathrm{ln}^2(1/x)`$:

$$\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2)\mathrm{\Delta }P_{qq}/\omega ,$$

do zmodyfikowanej postaci:

$$\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2)\left(\mathrm{\Delta }P_{qq}/\omega (𝐅_\mathrm{𝟖}(\omega )𝐆_\mathrm{𝟎})_{qq}/(2\pi ^2\omega ^2)\right),$$

prowadziło do odtworzenia wymiaru anomalnego, wygenerowanego poprzez podczerwone równania ewolucji.

Macierz $`𝐆_0`$ zawiera czynniki kolorowe reprezentujace przyłaczenie miekkich gluonów do zewnetrznych nóg amplitudy rozpraszania:

$`𝐆_0`$ $`=`$ $`\left(\begin{array}{cc}\frac{N^21}{2N}& 0\\ 0& N\end{array}\right),`$ (19)
gdzie $`N`$ oznacza liczbe kolorów.

Sprawdziliśmy, że zastosowanie przybliżenia Borna do fali czastkowej, $`𝐅_\mathrm{𝟖}`$,

$$𝐅_8^{Born}(\omega )8\pi ^2\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2)\frac{𝐌_8}{\omega }.$$
(20)
dawało wystarczajaco dokładne oszacowanie pozadrabinkowej ewolucji $`\mathrm{ln}(1/x)`$. Macierz $`𝐌_8`$ oznaczała macierz jader ewolucji w oktetowym kanale $`t`$:

$`𝐌_8`$ $`=`$ $`\left(\begin{array}{cc}\frac{1}{2N}& \frac{N_F}{2}\\ N& 2N\end{array}\right).`$ (23)
Odwrotna transformata Mellina wielkości $`𝐅_8^{Born}(\omega )`$ miała wtedy postać:

$$\left[\frac{\stackrel{~}{𝐅}_8^{Born}}{\omega ^2}\right](z)=4\pi ^2\stackrel{~}{\alpha _s}(Q^2)𝐌_8ln^2(z).$$
(24)
Równanie ewolucji (3) opisuje cześć pozadrabinkowa ewolucji $`\mathrm{ln}^2(1/x)`$ w przybliżeniu Borna (24).